‘Nil’
(Nasz Dziennik)
August Emil Fieldorf “Nil”
(20 III 1895 r. Kraków – 24 II 1953 r. Warszawa)
Urodził się w Krakowie jako syn Andrzeja, maszynisty kolejowego, i Agnieszki z domu Szwanda. Po gimnazjum kontynuował naukę w Seminarium Nauczycielskim. Jako siedemnastolatek wstąpił do Związku Strzeleckiego.
Pamiętnego 6 sierpnia 1914 r. wyruszył z Pierwszą Kompanią Kadrową z Krakowa do zaboru rosyjskiego. Walczył w I Brygadzie Legionów na Wołyniu. W 1917 r. został wcielony do armii austriackiej i wysłany na front włoski. W sierpniu 1918 r. wstąpił do POW, uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy austriackich. Podporucznik w 5. pułku piechoty legionów.
Od początku wojny z bolszewikami uczestniczył w walkach, m.in. o Dyneburg, pod Kijowem i pod Żytomierzem. W 1921 r. awansowany na kapitana. W 1928 r. major, dowódca 2. batalionu 1. pułku legionów w Wilnie. Od 1932 r. podpułkownik. Od 1935 r. dowódca samodzielnego baonu Korpusu Ochrony Pogranicza “Troki”. Od 1937 r. zastępca dowódcy pułku KOP “Wilno”.
We wrześniu 1939 r. walczył w 12. Dywizji Piechoty. Po rozbiciu dywizji przedarł się do Krakowa. W październiku, podczas próby przedostania się do Francji, internowany w obozie Pelsöe na Słowacji. Uciekł stamtąd, meldując się w koszarach Bessieres w Paryżu. Awansowany do stopnia pułkownika.
We wrześniu przedarł się do Warszawy jako emisariusz Naczelnego Wodza. Wracał szlakiem kurierskim przez Egipt, stąd późniejszy pseudonim “Nil”. Został oficerem do zadań specjalnych przy Komendancie ZWZ. W 1941 r. oddelegowany do Okręgu Wileńskiego, następnie komendant Obszaru II w Białymstoku. Od sierpnia 1942 r. szef Kedywu Armii Krajowej. Na rozkaz gen. Tadeusza Komorowskiego “Bora” organizował odrębną, tajną organizację “Nie” (Niepodległość). Od lipca 1944 r. zastępca komendanta głównego AK, gen. Leopolda Okulickiego “Niedźwiadka”. We wrześniu 1944 r. awansowany na generała brygady.
Aresztowany przez NKWD 7 marca 1945 r., nierozpoznany. Wywieziony transportem do Związku Sowieckiego. Pracował w łagrach na Uralu. Szczęśliwie przeżył i wrócił do kraju. Po sfałszowanych wyborach i braku perspektyw dalszej pracy konspiracyjnej postanowił się ujawnić. W listopadzie 1950 r. wezwany przez łódzkie UB na przesłuchanie i zatrzymany. Osadzony w warszawskim więzieniu przy ul. Koszykowej, odmówił współpracy ze sfingowanym przez komunistów, prowokatorskim “V Zarządem WiN”. Przeniesiony do więzienia mokotowskiego, 16 kwietnia 1952 r. skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na karę śmierci pod zarzutem wydawania rozkazów o mordowaniu żołnierzy sowieckich i “antyfaszystów”. Sąd Najwyższy w rozprawie rewizyjnej zatwierdził wyrok. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Zamordowany w więzieniu mokotowskim, przez powieszenie, 24 lutego 1953 r. o godzinie 15.00. Miejsce pochówku utajniono.
Był wielokrotnie odznaczony przez władze Rzeczypospolitej Polskiej, m.in. Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta, złotym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari i wieloma innymi.
Ożenił się w 1919 r. z Janiną Kobylińską. Miał dwie córki: nieżyjącą już Krystynę i Marię. Maria Fieldorf-Czarska mieszka w Gdańsku, jest niestrudzoną strażniczką pamięci ojca.
oprac. PSz
